Afbeelding

Jongerenparticipatie anno 2017

GenerationWhy nieuws

Wist je dat je als gemeente door jongerenparticipatie in te zetten een beter beeld krijgt van wat jongeren nodig hebben in hun gemeente? Zo kun je effectiever beleid maken en het draagvlak creëeren dat nodig is voor uitvoering hiervan. De beste manier om dat te doen is om niet over ze te praten maar met ze. In dit blog lees je waarom jongerenparticipatie zoveel oplevert en hoe dit in te zetten.

Nicole en Kenneth

Nicole (17) en Kenneth (19) zijn een beetje nerveus. ‘Ik durf het echt niet,’ zegt Nicole. We staan op het punt om met z’n drieën voor de gemeente een soort kleine undercover-operatie te doen. Het plan is om gewapend met een verborgen camera een hulp-instelling binnen te lopen en… hulp te vragen. Het doel is om erachter te komen wat er precies gebeurt wanneer je als jongere op zoek gaat naar hulp. Worden ze goed geholpen of niet? ‘Maak je geen zorgen,’ zegt Kenneth tegen Nicole. ‘We hebben goed geoefend en als je het niet meer volhoudt, dan doe je maar alsof je een telefoontje krijgt.’ Ik zet de camera in opname-stand, geef deze aan Kenneth en wens ze succes.

Van een afstandje kijk ik hoe de twee door de schuifdeuren van de hulp-instelling verdwijnen. Het probleem dat we hebben bedacht is dat Kenneth flinke schulden heeft en daar veel stress door heeft. We hebben er met opzet voor gekozen om met dit probleem naar de verkeerde instelling te gaan. 

Omdat jongeren lang niet altijd goed weten waar ze voor welk probleem terecht kunnen, is de kans groot dat ze niet bij de juiste instelling aankloppen.

Maar wat gebeurt er dan? Worden ze dan naar de juiste hulp toegeleid of worden ze gewoon weggestuurd? Dit is een zeer belangrijke vraag omdat uit onderzoek blijkt dat de drempel voor jongeren om hulp te vragen hoog is. Als een jongere eenmaal de moed heeft verzameld om hulp te vragen en hij of zij loopt tegen een muur op, dan zijn ze vaak geneigd te stoppen met zoeken. Kortom, ze haken snel af en verdwijnen dan uit het zicht. (Lees aan het eind van deze blog hoe het afloopt.)

Waarom jongerenparticipatie

De undercover-operatie van Nicole en Kenneth is een bijzonder voorbeeld van jongerenparticipatie. We doen dit om een beter beeld te krijgen van de toegankelijkheid van hulpverlening voor jongeren en jongvolwassenen in deze gemeente. Dit onderzoek is onderdeel van een breder traject waarbij we op verschillende manieren jongeren betrekken bij beleidsvorming. Al bijna tien jaar houden we ons bij GenerationWhy bezig met jongerenparticipatie. Het is ons werk maar we geloven ook echt dat het van essentieel belang is dat jongeren kunnen meedenken en meepraten over beleid, met name wanneer dat beleid hen raakt! Alleen wanneer je echt weet wat jongeren nodig hebben, kun je beleid maken wat op hun behoeften aansluit.

De beste manier om dat te doen is om niet over ze te praten maar met ze.

Dat is ook de enige manier waarop je erachter komt waarin jongeren van nu verschillen van de generaties voor hen, wat ze wel en niet zelf kunnen en ook waar je als gemeente het verschil kunt maken.

Nieuwe ideeën

Iedere keer is het weer een verrassing om te horen waar jongeren mee komen. Of het nu gaat om zorg, welzijn of zelfs de inrichting van de publieke ruimte, jongeren hebben vaak creatieve, frisse ideeën. Ze hebben een andere kijk op de wereld dan volwassenen en komen daarom met nieuwe oplossingen voor oude problemen. Overlast tegengaan door middel van een overdekte hangplek met een zonnepaneel zodat je je telefoon kunt opladen om. Een dodgeball-toernooi om een gezonde levensstijl te promoten. Een zomerschool voor jongeren met schulden. Een undercover-operatie om de toegankelijkheid van hulp in beeld te brengen. Juist door jongeren de ruimte te geven om op een speelse manier met een serieus onderwerp aan de slag te gaan, genereer je nieuwe ideeën en maak je participatie leuk voor hen.

Effectiever beleid door ownership

Een andere reden om echt aan jongerenparticipatie te doen is dat voor effectief beleid en effectieve uitvoering van dat beleid draagvlak nodig is. Wanneer jongeren een gevoel van ownership hebben ten opzichte van beleid dat hen raakt, dan zullen ze ook eerder dat beleid steunen en hun eigen verantwoordelijkheid pakken. Net als bij ‘volwassen’ burgerparticipatie geldt dat:

Hoe meer je mensen betrekt bij een (beleid)beslissing, hoe sneller ze die zullen accepteren.

Daarbij gaat het er niet zozeer om dat je mensen alles geeft wat ze willen maar dat ze hun stem hebben kunnen laten horen en kunnen zien welke verschillende belangen allemaal gediend moeten worden. Dat geldt dus ook voor jongeren. Wanneer zij bijvoorbeeld zeggen dat er een nieuwe jongerencentrum moet komen, dan kun je ook aan hen laten zien wat dat zou kosten en waar je allemaal op zou moeten bezuinigen om dat mogelijk te maken. Doordat ze bij wijze van spreken even op de stoel van het bestuur gaan zitten, krijgen zij ook meer begrip voor de afwegingen die je als gemeente moet maken. Dat vergroot hun vertrouwen in de overheid.

Afbeelding

Jongerenparticipatie, hoe doe je dat?

Nu zijn de jongeren van nu niet de makkelijkste doelgroep. Ze zijn moeilijk te bereiken en nog moeilijker vast te houden. Ze hebben het druk met school, hun bijbaantje, hun hobby's en hun sociale leven. Er is veel afleiding, bijvoorbeeld in de vorm van de vele honderden reclame-boodschappen waar ze dagelijks mee worden bestookt.

De gemiddelde tiener houdt niet van vergaderen en zit er niet op te wachten om lange beleidsnotities te moeten lezen.

Het is dan ook een flinke uitdaging om hun aandacht te vangen en te verleiden om hun kostbare tijd te steken in het meedoen aan een participatietraject.

Ook zijn jongeren, vooral kwetsbare jongeren, niet altijd goed in staat om hun meningen en ideeën goed onder woorden te brengen. Daarom moet je bij jongerenparticipatie goed nadenken over hoe je hen benadert en betrekt. Welke werkvorm past goed bij het onderwerp? Welke groep jongeren wil je bereiken? Wat heeft die groep nodig om mee te kunnen doen? De werkvorm en de interacties die je met de jongeren hebt, moeten hen in staat stellen te reflecteren op het onderwerp en hun mening te vormen.

Juiste interactievormen

Goede jongerenparticipatie is dus een uitdaging, maar wanneer je de juiste interactievormen en instrumenten inzet levert het ontzettend veel op. Andere voorbeelden van interactievormen die wij gebruiken en die goed werken:

online enquete

Een online enquete uitgezet via social media zoals Facebook of Instagram. Dit is een uitstekende manier om in een kort tijdsbestek een brede groep jongeren te bereiken en te raadplegen over bepaalde beleidsvragen. Denk bijvoorbeeld aan het in kaart brengen van de (on)tevredenheid van jongeren over wonen en leven in hun gemeente en over lokale voorzieningen. Bij dergelijke enquetes kun je ook goed zien wie de respondenten precies zijn en een representatieve groep samenstellen.

spiegelgesprek

Een spiegelgesprek met jongeren uit een specifieke doelgroep. Bij een spiegelgesprek gaat een groep jongeren onder leiding van een facilitator het gesprek met elkaar aan over een specifiek onderwerp, bijvoorbeeld jongeren die psychische hulpverlening krijgen en met elkaar praten over wat er gebeurt en verandert wanneer je 18 wordt. Door dat gesprek goed met de jongeren voor te bereiden zorgen we ervoor dat de jongeren zich op hun gemak voelen en openhartig met elkaar kunnen spreken. De betrokken professionals en beleidsmakers zitten als toeschouwers bij dat gesprek en krijgen zo een diepgaand inzicht in de belevingswereld van deze jongeren.

Gastles

Een (gast)les maatschappijleer waarbij jongeren een bepaalde onderwerp behandelen. Scholen kunnen ook een krachtige rol spelen in jongerenparticipatie. Een van de werkvormen die wij inzetten is dat we tijdens een les maatschappijleer (of mentor-uur) in een workshop met de leerlingen bepaalde opdrachten doen. Ze krijgen bijvoorbeeld een casus voorgelegd van een jongere die een bepaald probleem heeft, bijvoorbeeld iemand die teveel blowt of een game-verslaving heeft. De leerlingen moeten dan uitzoeken welke hulpvoorzieningen er voor die fictieve leeftijdsgenoot zijn. Op die manier leren de leerlingen de juiste hulp vinden en krijgen wij tegelijk nuttige informatie over de toegankelijkheid van die hulp.

Meer interactievormen

Zo zijn er nog veel meer interactievormen die jongeren aansprekend en prikkelen. Zelfs een standaard jongerenpanel dat een aantal voorstellen van de gemeente voorgelegd krijgt is interessant te maken als je maar begint met de vraag ‘We willen graag jouw mening over dit onderwerp. Hoe kunnen we jou en jouw leeftijdsgenoten hier warm voor krijgen?’ Natuurlijk kun je ze een bioscoopbon beloven, maar wat doe je als ze al een abonnement bij de Pathé hebben?

Onderschat niet hoe enthousiast jongeren kunnen zijn over de mogelijkheid om mee te praten over beleid.

Wanneer zij weten en zien dat er serieus naar ze geluisterd wordt en dat hun bijdrage gewaardeerd wordt, dan zijn de meeste jongeren welvoegelijk bereid om te participeren. Jongeren zijn op zoek naar een plek in de wereld en naar een manier om grip te krijgen op de wereld op hen heen. Jongerenparticipatie stelt heb in staat om op een positieve manier een rol te spelen in hun eigen gemeente. Opeens zijn ze een expert! Dat wil toch iedereen?!

Nicole en Kenneth undercover

Wanneer Nicole en Kenneth een paar minuten later weer door de schuifdeuren naar buiten komen, hebben ze een grote glimlach op hun gezicht. Kenneth haalt de camera die hij onder zijn jas had verstopt tevoorschijn en laat de opname zien op het kleine lcd-schermpje. Op de beelden zie en hoor je hoe de medewerker aan het loket hen vriendelijk begroet. Wanneer ze vertellen waarvoor ze komen, zegt de medewerker dat ze waarschijnlijk niet aan het juiste adres zijn maar dat ze wel een telefonisch spreekuur hebben. Ze overhandigt hen een briefje met daarop het telefoonnummer. ‘Als je nu belt, dan ben je nog net op tijd,’ zegt ze. Dan blijkt dat de mensen van het telefonisch spreekuur op de eerste verdieping zitten. Nicole en Kenneth begrijpen dan ook niet waarom er niet even iemand naar beneden kwam. ‘Ben ik hier naartoe gekomen en dan moet ik nu iemand gaan bellen. Sorry hoor, dan haak ik af.’

Met z’n drieën gaan we op weg naar de volgende instelling. Gelukkig gaat het bij de volgende goed en worden Nicole en Kennth direct opgevangen. Aan het einde van de dag editen we de beelden van onze undercover-operatie en maken we er een kort filmpje van. We zorgen ervoor dat niet zichtbaar is om welke instellingen het precies gaat en ook maken we de medewerkers onherkenbaar. Het gaat er immers niet om om met een beschuldigende vinger naar iets of iemand te wijzen.

Het gaat erom dat de beleidsmakers van de gemeente kunnen zien wat er goed en fout gaat wanneer jongeren om hulp vragen.

Wanneer we het filmpje aan de gemeente laten zien, reageren de beleidsmakers zeer positief. Het is de eerste keer dat ze echt zien wat gebeurt en zien direct mogelijkheden om de toegankelijkheid van hulpverlening voor jongeren te verbeteren. Nicole en Kenneth zijn ook zeer tevreden over hun undercover-operatie. ‘Ik vond het echt leuk om te doen,’ zegt Nicole. ‘Ik wist niet dat participeren zo spannend kon zijn!’